BEYAZ HAMURLU OSMANLI SERAMİKLERİ

 
Bu hamurun hangi koşullarda nasıl ortaya çıktığı kesin bilinmemekle birlikte ilk uygulamalar 15.yüzyılda Anadolu’da kireç alkalili çini üretimi yapan Tebrizli ustalarla ilişkilendirilmektedir.

İznik üretiminin en kaliteli örnekleri beyaz hamurlu seramiklerde başarılmıştır.Doğal kırmızı kilden daha gelişmiş bir teknolojiye işaret eden fritli üretime geçiş yapılmıştır. Bu hamurun hangi koşullarda nasıl ortaya çıktığı kesin bilinmemekle birlikte ilk uygulamalar 15.yüzyılda Anadolu’da kireç alkalili çini üretimi yapan Tebrizli ustalarla ilişkilendirilmektedir.Ancak daha sonraki ürünlerde kil oranı düşürülerek,frite kurşun katılımıyla diğer bölge üretimlerinden farklı hamur yapısı ortaya çıkmıştır.Kurşun İran ve Memlük beyaz hamurlu seramiklerde kullanılmamış,bunlarda kireç alakili frit hamura katılmıştır (Atasoy 1989:50). Fritli hamur daha kolay biçimlendirildğinden daha büyük boyutlarda,daha farklı formlarda kaplar üretilmiştir. (İznik Roma Tiyatrosu Kazı Buluntuları 1980-1995 Arasındaki Osmanlı Seramikleri Sayfa 169 IV.2. Beyaz Hamurlu Osmanlı Seramikleri)

 

SIRALTI TEKNİĞİ BOYAMA

MAVİ-BEYAZ

Sadece mavi rengin hakim olduğu,Sıraltı Boyama tekniğinde bezemenin yapıldığı seramikler bu grupta yer almaktadır. Kırmızı remkli doğal çömlekçi kilinden.fritli beyaz ilerleyen dönemlerde çok renkliliğe doğru ilk adımların atılmasıyla mavinin yanısıra yeni renkler –Türkuvaz,yeşil,siyah gibi- tek tek kullanılmaya başlamıştır.Yenilik mavi ile birlikte beyaz hamurda, mavi-beyaz olarak adlandırılan teknikte birlikte kullanılmasıdır. Bu parçaların bezemesinde ana renk yine mavidir. Diğer yandan mavinin boyama üslubuna paralel olarak farklı tonları, kap yüzeyinde görülmektedir. Mavi beyaz teknikte sadece mavi renkle bezemeler anlaşılmasına rağmen bu grup kendi içinde gerek renk ve ton farklılıkları gerekse bezeme üsluplarıyla çok çeşitliliğe sahiptir. Bezeme üsluplarına göre alt gruplara ayrılmıştır.

TEK RENK BOYAMA

Beyaz hamurlu,astarlı,bezemeli ve sırlı bu grubun en belirgin özelliği bezemede sadece mavinin kullanılmasıdır. Yüzeyi kaplayan astar tabakası mavi renkli bezemelerin yapılmasında önemli rol oynamaktadır. Hamur B1,B2,C1,C2,C3,D1,D2 tonlarında kremsi beyaz renkli çok az parça E4-E5 gibi daha koyu tondadır.

Seramiklerin iç ve dış yüzeyleri beyaz renkli astarla tamamen kaplanmıştır.

 

Baba Nakkaş Üslubu ;

Hamur,sır,renk özellikleri genel olarak aynıdır. Motif,renk ve bezeme üslubu bakımından farklı bir gruptur. Hamur tonları D1,D2,D3 gibi koyu kremdir. Bu gruptaki seramikler motiflerin dış hatlarının ince çizgilerle belirlendiği ince konturlu boyama üslubunda boyanmıştır. Mavi renkle bezeli Baba Nakkaş seramiklerde kullanılan motifler arasında,Çiçek,yaprak,kıvrık dallardan oluşan bitkisel,meander,daire ve karelerden oluşan  geometrik bezeme motifleri yer almaktadır.

 

Mavi-Beyaz üslubu ;

Bu grup içerisinde yer alan seramikler Mavi-Beyaz grubu Hamur bazı parçalarda orta gözenekli,yumuşak ya da orta serttir. Genel olarak sık dokuludur.Bu gruptaki seramiklerde boyama; kontursuz ve konturlu boyama olmak üzere iki üslupta yapılmıştır. Beyaz zemin üzerine mavi  boya ile bezeme yapılmıştır. Konturlu boyama tekniğinde motiflerin dış hatları ince konturlarla belirlenerek,içleri yine aynı renkte boyanmıştır. Renk dış konturlarda koyu,kontur içi yüzey boyalarında açık mavidir. Mavi renk bazı parçalarda açık bazılarında koyu tondadır. Mavi-Beyaz üsluptaki seramiklerin bezemesinde,üzüm salkımları,çeşitli çiçekler,çiçek rozet,çiçek demetleri,çeşitli yapraklar,kıvrık dallardan oluşan bitkisel,daire,kare,zigzag,helezon,meander,dikey hatlardan oluşan geometrik,çin bulutu,mermer taklidi,vazo(saksı),madalyon(arma),agraf,dalga-kaya,gibi nesneli bezeme motifleri ve yazı kullanılmıştır.

 

Spiral Kıvrık Dal (Haliç Tipi) Üslubu ;

Mavi-Beyaz tekniği içinde sadece bezeme üslubu farklı olan bir gruptur. Hamur,boya,sır mavi-beyaz grubun genel özellikleriyle benzerlik göstermektedir. Spiral kıvrık dallı sramiklerde boyama kontursuz boyama üslubunda yapılmıştır. Beyaz zemin üzerine mavi boya ile bezeme yapılmıştır.

 

İKİ RENKLİ BOYAMA

Bu grupta,Mavi-Beyaz tekniği içinde ele alınan,ancak mavi rengin yanısıra farklı bir rengin de bezemede kullanıldığı,çok renkliliğe doğru ilk adımların atılmaya başlandığı seramikler yer almaktadır. Böylece ilk renk denemeleri ve sonuçları daha belirgin ortaya çıkmıştır. Seramiklerin hamur ve sır özellikleri mavi-beyaz grupla benzerlik göstermektedi. Bu grupta mavi yine ana rengi oluşturmaktadır, diğer renkler yardımcı olup çok az kullanılmıştır.